كه سراسر شهر مكّه ، حرم الهى است . سپس مسجد پيامبر اكرم ( ص ) در مدينه منوّره كه فقط شامل محدودهء اصلى مسجد ، در آغاز تأسيس آن به دست پيامبر خدا ( ص ) مىشود ، نه آنچه بعدها با انگيزه توسعه مسجد ، بدان اضافه شده است . « 1 » همين امر است كه بر تعلّق مكه به جميع امت اسلام ، دلالت روشن و آشكار دارد ؛ يعنى مكّه مكّرمه ، وطن حقيقى هر فرد مسلمان مىباشد و هر مسلمانى در شهر مكّه ، چنان است كه گويى در خانهء خويش است و حكم مسافر بر وى جارى نمىشود تا ضرورتاً ، نماز خود را شكسته اقامه نمايد . مسجد پيامبر اكرم ( ص ) در مدينه نيز همين حكم را دارد و گويا اين مكان مقدس با اين ويژگى ، به همهء افراد مسلمان در سراسر كره زمين ، بدون هيچ تفاوت و اختلافى ، تعلّق داشته ، ملك آنان محسوب مىگردد . همچنين مسافر ، در دو جاى ديگر نيز مخّير است نماز خود را كامل يا شكسته « 2 » به جاى آورد كه عبارت است از : مسجد كوفه و حائر امام حسين ( ع ) ؛ هرچند گفته شده كه بهتر است مسافر در اين دوجا ، نماز خود را به صورت كامل اقامه نمايد . آرى حلّ اين مسئلهء عبادى بوده كه فقهاى عظيم‌الشأن را واداشته تا در آثار و تأليفات خود ، از حدّ و اندازه حائر و حقيقت آن ، در پرتو رواياتى كه راجع به حائر وارد شده ، بحث و گفتگو كنند ؛ سعى و تلاشى كه حاكى از اهمّيت تعيين حدود حائر و اندازه آن به لحاظ تاريخى است . تعهد و پاىبندى راويان خبر و حديث ، در گزارش حدود و اندازه آن با دقّت و

--> ( 1 ) . به فتواى امام خمينى و بعضى مراجع ديگر ، مسجد پيامبر اكرم 9 هر اندازه توسعه يابد ، مسافر مخير است ميان قصر و اتمام . ضمن اينكه فتواى تخيير در سراسر مدينه هم وجود دارد . مترجم . ( 2 ) . پيش‌تر گفته شد كه مسافر ، در هر چهار مورد مخير است . مترجم .